ప్రాచీన, ఆధునిక పద్య సాహిత్యం పై నా ప్రసంగం

IMG-20160902-WA0002 ప్రాచీన, ఆధునిక తెలుగు పద్య సాహిత్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ నిన్న (4 సెప్టెంబర్ 2016) రవీంద్రభారతిలో నేను చేసిన ప్రసంగం రస హృదయులను అలరించింది. ఆ ప్రసంగంలో, కాలానుగుణంగా పద్యం వివిధ భావజాలాలతో వివిధ శైలీ విన్యాసాలతో పొందిన పరిణామాలను వివరించిన క్రమంలో నేను గానం చేసిన పద్యాలను ఆస్వాదించండి.

– డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర

——————————————

మల్లియ రేచన నుండి మా వరకు …

1. మల్లియ రేచన :
అసమాన దాన రవితన
య సమానోన్నతుడు వాచకాభరణుడు ప్రా
ణ సమాన మిత్రుడీ కృతి
కి సహాయుడుగా నుదాత్త కీర్తి ప్రీతిన్!
(వాచకాభరణుడు = కురిక్యాల శాసన రచయిత జినవల్లభుడు – క్రీ. శ. 940)

2.  నన్నయ :
సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కలితార్థయుక్తి లో
నారసి మేలునా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా
నారుచి రార్థ సూక్తినిధి నన్నయభట్టు తెనుంగునన్ మహా
భారత సంహితా రచన బంధురుఁడయ్యె జగద్ధితంబుగన్!

3. పాల్కురికి సోమన :
ఉరుతర గద్య పద్యోక్తులకంటె
కూర్చెద ద్విపదల కోర్కె దైవార
అరూఢగద్య పద్యాది ప్రబంధ
పూరిత సంస్కృత భూయిష్ఠ రచన
మానుగా సర్వ సామాన్యంబు గామి!

4. తిక్కన :
పగయె గలిగెనేని పామున్న ఇంటిలో
ఉన్న యట్ల కాక, ఊరడిల్లి
యుండునెట్లు చిత్త మొక మాటు గావున _
వలవ దధిక దీర్ఘ వైర వృత్తి!

5. ఎర్రన :
భాసుర భారతార్థముల భంగులు నిక్క మెఱుంగ నేరమిన్
గాసట బీసటే చదివి గాథలు త్రవ్వు తెనుంగు వారికిన్
వ్యాసముని ప్రణీత పరమార్థము తెల్లఁగఁజేసినట్టి య
బ్జాసన కల్పులం దలతు నాద్యుల నన్నయ తిక్కనార్యులన్!

6. శ్రీనాథుడు :
“మిసిమిగల పుల్ల పెరుగుతో మిళితములుగ
ఆవపచ్చళ్ళు చవిచూచిరాదరమున
జుఱ్ఱుమని మూర్ధములుదాకి యెఱ్ఱదనము
పొగలు వెడలంగ నాసికాపుటములందు” (శృం.నై.6-130)

7. పోతన :
నల్లని వాడు, పద్మనయనంబులవాడు, కృపారసంబు పై
జల్లెడువాడు, మౌళిపరిసర్పిత పింఛమువాడు, నవ్వురా
జిల్లెడుమోమువా డొకడు చెల్వల మానధనంబు దెచ్చె, నో
మల్లియలార! మీ పొదలమాటున లేడుగదమ్మ, చెప్పరే?

8. పెద్దన :
అటజని కాంచె భూమిసురు డంబర చుంబి శిరస్సర: ఝరీ
పటల ముహుర్ముహుర్ లుఠ దభంగ తరంగ మృదంగ నిస్వన
స్ఫుట నటనానుకూల పరిఫుల్ల కలాప కలాపి జాలమున్;
కటక చరత్కరేణు కర కంపిత సాలము శీతశైలమున్!

9. చేమకూర వేంకట కవి :
అతని నుతింప శక్యమె జయంతుని తమ్ముడు సోయగంబునన్ –
పతగ కులాధిప ధ్వజుని ప్రాణసఖుండు కృపారసంబునన్ –
క్షితిధర కన్యకాది పతికిన్ సరిజోడు సముజ్జయంబునం
దతని కతండె సాటి చతురబ్ధి పరీత మహీతలంబునన్!

10. వేమన :
కులము లోన నొకడు గుణవంతుడుండిన
కులము వెలయు వాని గుణము చేత –
వెలయు వనములోన మలయజంబున్నట్లు!
విశ్వదాభిరామ! వినుర వేమ!

11. తిరుపతి వేంకట కవులు :
దోసమటం చెరింగియును దుందుడు కొప్పగ పెంచినారమీ
మీసము రెండు బాసలకు మేమె కవీంద్రుల మంచు దెల్పగా!
రోసము కల్గినన్ కవివరుల్ మము గెల్వుడు! గెల్చిరేని, యీ
మీసము తీసి మీ పద సమీపములన్ తల లుంచి మ్రొక్కమే?

12. జాషువా :
నా కవితా వధూటి వదనంబు నెగాదిగ జూచి, రూప రే
ఖా కమనీయ వైఖరుల గాంచి, “భళీ! భళి!!” యన్నవాడె “మీ
దే కుల” మన్న ప్రశ్న వెలయించి, చివాలున లేచిపోవుచో
బాకున క్రుమ్మినట్లుగును పార్థివ చంద్ర! వచింప సిగ్గగున్!!

13. కరుణశ్రీ :
ఊలు దారాలతో గొంతు కురి బిగించి,
గుండెలో నుండి సూదులు గ్రుచ్చి, కూర్చి,
ముడుచుకొందురు ముచ్చట ముడుల మమ్ము!
అకట! దయలేని వారు మీ యాడువారు!

14. నండూరి రామకృష్ణమాచార్య :
మెదడులోన ’మార్క్సు’, హృదిలోన బుద్ధుడై –
విప్లవమ్ము, కరుణ వింగడించి
పుట్టవలయు సుకవి భువనైక పౌరుడై
ప్రగతి కొరకు – నూత్న జగతి కొరకు!

15. దాశరథి :
ప్రాణములొడ్డి ఘోర గహనాటవులన్‌ బడగొట్టి, మంచి మా
గాణములన్‌ సృజించి, ఎముకల్‌ నుసిజేసి, పొలాలు దున్ని, భో
షాణములన్‌ నవాబునకు స్వర్ణము నింపిన రైతుదే! తెలం
గాణము రైైతుదే!! ముసలి నక్కకు రాచరికంబు దక్కునే?

16. ఆచార్య ఫణీంద్ర :

పెరిగినన్ మరవక పెదవుల నాడంగ
పిల్లలు సులువుగా వల్లె వేయ –
అక్షర జ్ఞానమే అబ్బని వానినిన్
వినినంత, విజ్ఞాన వేత్త జేయ –
పండిత పామర ప్రజలకు నాసక్తి
కావ్య పఠనమందు కలుగ జూప –
నిత్య జీవితమందు నీతి శతక సూక్తి
తలపోసి, సరియైన దారి నేగ –

పలు ప్రయోజనంబులు గదా పద్యమునకు –
తెలుగు ప్రజలార! మేల్కాంచి తెలుసుకొనుడు!
ఆదరించుచో పద్యంబు, నదియె గాచు
మన తెలుగును, తద్భాషా ప్రమాణములను!!

— &&& —

IMG-20160904-WA0002

స్పందించండి

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / మార్చు )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / మార్చు )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / మార్చు )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / మార్చు )

Connecting to %s

%d bloggers like this: