ప్రాచీన, ఆధునిక పద్య సాహిత్యం పై నా ప్రసంగం

IMG-20160902-WA0002 ప్రాచీన, ఆధునిక తెలుగు పద్య సాహిత్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ నిన్న (4 సెప్టెంబర్ 2016) రవీంద్రభారతిలో నేను చేసిన ప్రసంగం రస హృదయులను అలరించింది. ఆ ప్రసంగంలో, కాలానుగుణంగా పద్యం వివిధ భావజాలాలతో వివిధ శైలీ విన్యాసాలతో పొందిన పరిణామాలను వివరించిన క్రమంలో నేను గానం చేసిన పద్యాలను ఆస్వాదించండి.

– డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర

——————————————

మల్లియ రేచన నుండి మా వరకు …

1. మల్లియ రేచన :
అసమాన దాన రవితన
య సమానోన్నతుడు వాచకాభరణుడు ప్రా
ణ సమాన మిత్రుడీ కృతి
కి సహాయుడుగా నుదాత్త కీర్తి ప్రీతిన్!
(వాచకాభరణుడు = కురిక్యాల శాసన రచయిత జినవల్లభుడు – క్రీ. శ. 940)

2.  నన్నయ :
సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కలితార్థయుక్తి లో
నారసి మేలునా నితరు లక్షర రమ్యత నాదరింప నా
నారుచి రార్థ సూక్తినిధి నన్నయభట్టు తెనుంగునన్ మహా
భారత సంహితా రచన బంధురుఁడయ్యె జగద్ధితంబుగన్!

3. పాల్కురికి సోమన :
ఉరుతర గద్య పద్యోక్తులకంటె
కూర్చెద ద్విపదల కోర్కె దైవార
అరూఢగద్య పద్యాది ప్రబంధ
పూరిత సంస్కృత భూయిష్ఠ రచన
మానుగా సర్వ సామాన్యంబు గామి!

4. తిక్కన :
పగయె గలిగెనేని పామున్న ఇంటిలో
ఉన్న యట్ల కాక, ఊరడిల్లి
యుండునెట్లు చిత్త మొక మాటు గావున _
వలవ దధిక దీర్ఘ వైర వృత్తి!

5. ఎర్రన :
భాసుర భారతార్థముల భంగులు నిక్క మెఱుంగ నేరమిన్
గాసట బీసటే చదివి గాథలు త్రవ్వు తెనుంగు వారికిన్
వ్యాసముని ప్రణీత పరమార్థము తెల్లఁగఁజేసినట్టి య
బ్జాసన కల్పులం దలతు నాద్యుల నన్నయ తిక్కనార్యులన్!

6. శ్రీనాథుడు :
“మిసిమిగల పుల్ల పెరుగుతో మిళితములుగ
ఆవపచ్చళ్ళు చవిచూచిరాదరమున
జుఱ్ఱుమని మూర్ధములుదాకి యెఱ్ఱదనము
పొగలు వెడలంగ నాసికాపుటములందు” (శృం.నై.6-130)

7. పోతన :
నల్లని వాడు, పద్మనయనంబులవాడు, కృపారసంబు పై
జల్లెడువాడు, మౌళిపరిసర్పిత పింఛమువాడు, నవ్వురా
జిల్లెడుమోమువా డొకడు చెల్వల మానధనంబు దెచ్చె, నో
మల్లియలార! మీ పొదలమాటున లేడుగదమ్మ, చెప్పరే?

8. పెద్దన :
అటజని కాంచె భూమిసురు డంబర చుంబి శిరస్సర: ఝరీ
పటల ముహుర్ముహుర్ లుఠ దభంగ తరంగ మృదంగ నిస్వన
స్ఫుట నటనానుకూల పరిఫుల్ల కలాప కలాపి జాలమున్;
కటక చరత్కరేణు కర కంపిత సాలము శీతశైలమున్!

9. చేమకూర వేంకట కవి :
అతని నుతింప శక్యమె జయంతుని తమ్ముడు సోయగంబునన్ –
పతగ కులాధిప ధ్వజుని ప్రాణసఖుండు కృపారసంబునన్ –
క్షితిధర కన్యకాది పతికిన్ సరిజోడు సముజ్జయంబునం
దతని కతండె సాటి చతురబ్ధి పరీత మహీతలంబునన్!

10. వేమన :
కులము లోన నొకడు గుణవంతుడుండిన
కులము వెలయు వాని గుణము చేత –
వెలయు వనములోన మలయజంబున్నట్లు!
విశ్వదాభిరామ! వినుర వేమ!

11. తిరుపతి వేంకట కవులు :
దోసమటం చెరింగియును దుందుడు కొప్పగ పెంచినారమీ
మీసము రెండు బాసలకు మేమె కవీంద్రుల మంచు దెల్పగా!
రోసము కల్గినన్ కవివరుల్ మము గెల్వుడు! గెల్చిరేని, యీ
మీసము తీసి మీ పద సమీపములన్ తల లుంచి మ్రొక్కమే?

12. జాషువా :
నా కవితా వధూటి వదనంబు నెగాదిగ జూచి, రూప రే
ఖా కమనీయ వైఖరుల గాంచి, “భళీ! భళి!!” యన్నవాడె “మీ
దే కుల” మన్న ప్రశ్న వెలయించి, చివాలున లేచిపోవుచో
బాకున క్రుమ్మినట్లుగును పార్థివ చంద్ర! వచింప సిగ్గగున్!!

13. కరుణశ్రీ :
ఊలు దారాలతో గొంతు కురి బిగించి,
గుండెలో నుండి సూదులు గ్రుచ్చి, కూర్చి,
ముడుచుకొందురు ముచ్చట ముడుల మమ్ము!
అకట! దయలేని వారు మీ యాడువారు!

14. నండూరి రామకృష్ణమాచార్య :
మెదడులోన ’మార్క్సు’, హృదిలోన బుద్ధుడై –
విప్లవమ్ము, కరుణ వింగడించి
పుట్టవలయు సుకవి భువనైక పౌరుడై
ప్రగతి కొరకు – నూత్న జగతి కొరకు!

15. దాశరథి :
ప్రాణములొడ్డి ఘోర గహనాటవులన్‌ బడగొట్టి, మంచి మా
గాణములన్‌ సృజించి, ఎముకల్‌ నుసిజేసి, పొలాలు దున్ని, భో
షాణములన్‌ నవాబునకు స్వర్ణము నింపిన రైతుదే! తెలం
గాణము రైైతుదే!! ముసలి నక్కకు రాచరికంబు దక్కునే?

16. ఆచార్య ఫణీంద్ర :

పెరిగినన్ మరవక పెదవుల నాడంగ
పిల్లలు సులువుగా వల్లె వేయ –
అక్షర జ్ఞానమే అబ్బని వానినిన్
వినినంత, విజ్ఞాన వేత్త జేయ –
పండిత పామర ప్రజలకు నాసక్తి
కావ్య పఠనమందు కలుగ జూప –
నిత్య జీవితమందు నీతి శతక సూక్తి
తలపోసి, సరియైన దారి నేగ –

పలు ప్రయోజనంబులు గదా పద్యమునకు –
తెలుగు ప్రజలార! మేల్కాంచి తెలుసుకొనుడు!
ఆదరించుచో పద్యంబు, నదియె గాచు
మన తెలుగును, తద్భాషా ప్రమాణములను!!

— &&& —

IMG-20160904-WA0002

“కృష్ణా పుష్కర నీరాజనం”

కృష్ణా పుష్కరాల సందర్భంగా “ఆకాశవాణి – హైదరాబాదు కేంద్రం” వారు నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనంలో నేను గానం చేసిన పద్య కవిత :

_20160821_223151

“కృష్ణా పుష్కర నీరాజనం”
——————————

రచన : “పద్య కళాప్రవీణ” డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర
——————————

నీరము పుట్టి విష్ణుపద నీరజ యుగ్మమునందు గంగయై,
పారుచు దేవలోకముల పావనమై, శివ శీర్షమెక్కి, తా
జారి ధరిత్రి సాగి పలు స్థానములందు జనోపయోగమై,
చేరె సముద్ర గర్భమున జీవనదీ నద సంవిధానమై!

“కన్య” రాశిన్ బృహస్పతి కాలిడంగ –
పుష్కరుండు కృష్ణా నదిన్ మునిగి సేయు
పాప హరణమ్ము నా దివ్య వాహినీ జ
లములతో భక్తులకు పుష్కరముల వేళ!

రారో! భక్త జనావళి!
రారో! మరి వచ్చె పుష్కరంబులు! కృష్ణా
నీరముతో తడిసిన పలు
తీర క్షేత్రంబులందు తీర్థంబాడన్!

తూర్పున తెల్లవార – నది తోయము లందున మున్గి భక్తులున్
అర్పణ జేసి మానసము, నాచరణమ్మొనరించి స్నానమున్,
తర్పణమిచ్చి పెద్దలకు ధన్యత నొందగ వారు వీరు, సం
తర్పణ చేయుచుందురు క్షుదార్థులకు న్నట పుష్కరాలలో!

బీచుపల్లిని వెల్గు వీరాంజనేయుని
పలుకరించి కడు పావనము చెంది,
ఆలంపురము జోగులాంబను దర్శించి
శక్తి తేజస్సు సంసక్త మొంది,
శ్రీశైలమందున శివదీక్షను తరించి
కొండంత పుణ్యమ్ము కొంగు జుట్టి,
నాగార్జున గిరిపై నాట్యమ్ములే సల్పి,
అమరావతిని “బౌద్ధ” మాలపించి,

విజయవాడ క్షేత్రమ్ములో వెలసియున్న
కనకదుర్గను భక్తితో కాళ్ళు గడిగి,
అరిగి హంసలదీవిలో అబ్ధి గలియు
కృష్ణవేణి! నీరాజన మ్మిదియె నీకు!

పన్నెం డేడుల కొకపరి
నిన్నంటియు స్నానమాడి, నిష్ఠను గొలువన్-
వెన్నంటిన పాప ముడిగి
పున్నెమె యగు కృష్ణ! నీదు పుష్కర లీలన్!

— &&& —

1940 – 1960 ల మధ్య “తెలంగాణ సాహిత్య వీధులు”

1940 – 1960 మధ్యకాలంలో “తెలంగాణ సాహిత్య వీధుల”లో నడయాడి సాక్షిగా నిలిచిన  సుప్రసిద్ధ సాహితీవేత్త, మహాపండిత కవిశేఖరులు ఆచార్య కోవెల సుప్రసన్నాచార్యుల వారు తెలియజేసిన నాటి వాస్తవాలు :

k2

“Letter From Heaven” – A Short Film made by my son Rohit Govardhanam

మహాకవి దాశరథి

Dasaradhi-Krishnamacharyulu

నాదొక వెఱ్ఱి! త్రాగుడున నాడును, వీడును అమ్ముకొన్న ఉ
న్మాదివలెన్ కవిత్వమున నా సకలమ్మును కోలుపోయి రా
త్రీ దినముల్ రచించితిని తీయని కావ్య రసప్రపంచముల్;
వేదన యేదియో కలత పెట్టును గుండియ నెందుచేతనో?

 

                     – డా. దాశరథి ( అగ్నిధార )

 

( 22 జులై … మహాకవి దాశరథి గారి జయంతి)

“జయహో హనుమా”సభా విశేషాలు

IMG-20160621-WA0003

IMG-20160622-WA0002

IMG-20160622-WA0000

IMG-20160622-WA0001.jpg

“జయహో హనుమా!” గ్రంథావిష్కరణ సభ

20వ తేదీనాడు నేను గ్రంథ పరిచయం చేయనున్న గ్రంథావిష్కరణ సభ ఆహ్వాన పత్రిక :

  • డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర

IMG-20160609-WA0008

Previous Older Entries